Po śmierci bliskiej osoby ogół jego praw majątkowych wchodzi w skład masy spadkowej, do której prawa przysługują ściśle określonej grupie krewnych wskazanych w ustawie Kodeks cywilny, o ile zmarły nie pozostawił testamentu. Z niniejszego artykułu dowiesz się na czym polega dziedziczenie z ustawy lub testamentu oraz jakie czynności należy dokonać, aby potwierdzić swoje prawa do spadku po zmarłym. Wielokrotnie w swojej praktyce spotkaliśmy się z sytuacją, gdzie sprawy spadkowe po rodzicach lub dziadkach nie zostały uregulowane mimo upływu nawet kilkudziesięciu lat. W efekcie nieruchomości wchodzące w skład spadku miały nieuregulowany stan prawny, co uniemożliwiło np. uzyskanie odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości, czy też sprzedaż nieruchomości. By uniknąć tego typu problemów należy po śmierci bliskiej osoby dokonać czynności, które potwierdzą nasze prawa do spadku i pozwolą ujawnić nasze prawa w księdze wieczystej oraz wobec organów administracji publicznej i innych osób. W tej kwestii kluczową czynnością jest postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku –potwierdzające, kto i w jakim zakresie dziedziczy majątek po zmarłym. Co istotne, postępowanie takie należy przeprowadzić niezależnie od tego czy zmarły pozostawił testament czy nie. Kancelaria Radcy Prawnego Radosława Śliżewskiego w Lublinie oferuje kompleksową pomoc prawną w sprawach dotyczących stwierdzenia nabycia spadku z ustawy lub z testamentu.
Stwierdzenie nabycia spadku to postępowanie sądowe (nieprocesowe), w którym ustala się kto jest spadkobiercą i w jakich udziałach. Istotne jest, że spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku (art. 925 k.c.), a więc z chwilą śmierci spadkodawcy – postanowienie sądu tego nabycia nie tworzy, lecz jedynie je potwierdza ze skutkiem wstecznym, co nie zmienia faktu, że jedynie postanowienie o stwierdzeniu nabycia praw do spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia, umożliwia urzędowe potwierdzenie naszego statusu spadkobiercy. W tym miejscu warto wyjaśnić, że podstawą dziedziczenia może być testament albo ustawa – dziedziczenie ustawowe następuje, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy w testamencie albo gdy żadna z osób powołanych w testamencie nie chce lub nie może dziedziczyć spadku. Wniosek o stwierdzenie nabycia praw do spadku może złożyć każdy, kto ma interes prawny. W praktyce są to najczęściej sami spadkobiercy. Sprawa kończy się postanowieniem, które stanowi podstawę do ujawnienia praw spadkobierców w księgach wieczystych, rejestrach czy bankach, a także otwiera drogę do działu spadku i rozliczenia podatku.
Na przestrzeni ostatnich 30-lat zasady dziedziczenia wielokrotnie się zmieniały, co miało istotny wpływ na dziedziczenie ustawowe. Pierwsza z tych zmian dotyczy dziedziczenia gospodarstw rolnych. Jeśli spadkodawca zmarł przed 14 lutego 2001 roku do ustalenia kręgu spadkobierców stosuje się przepisy szczególne (art. 1059 Kodeksu cywilnego), które wymagają od spadkobierców spełnienia rygorystycznych warunków, aby mogli odziedziczyć gospodarstwo rolne. Natomiast jeśli spadkodawca zmarł 14 lutego 2001 roku lub później – wówczas gospodarstwa rolne są dziedziczone na zasadach ogólnych. Kolejna z istotnych zmian dotyczyła wprowadzenia instytucji dziedziczenia spadku z dobrodziejstwem inwentarza, co ma istotne znaczenie, gdy spadkodawca miał długi. I tak spadki otwarte od 18 października 2015 r. i później, jeśli spadkobierca nie złoży w terminie 6 miesięcy żadnego oświadczenia, nabywa się automatycznie z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to, że odpowiedzialność spadkobierców za długi zmarłego jest ograniczona wyłącznie do wartości odziedziczonego majątku (stanu czynnego spadku). Spadki otwarte przed 18 października 2015 r. podlegają wcześniejszym przepisom, które stanowią, iż brak oświadczenia w terminie skutkuje przyjęciem spadku wprost, czyli z pełną odpowiedzialnością za długi, chyba że ktoś z kręgu spadkobierców przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza). Ostatnia nowelizacja prawa spadkowego nastąpiła z dniem 15 listopada 2023 r. Nowe prawo spadkowe stosuje się przede wszystkim do spadków otwartych po tym dniu. Najważniejsze zmiany obejmują:
Zapraszamy na konsultacje w sprawach spadkowych z ekspertami w Kancelarii RS Prawnik w Lublinie.
Postępowanie wszczyna się na pisemny wniosek złożony do sądu spadku. Właściwy w sprawie jest sąd rejonowy ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy (art. 628 k.p.c.); jeżeli tego miejsca w Polsce nie da się ustalić – sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część, a w braku i tej podstawy – Sąd Rejonowy dla mst. Warszawy. Po wpłynięciu wniosku sąd bada jego formalną poprawność, wzywa do uzupełnienia braków, a następnie wyznacza rozprawę, na którą wzywa wnioskodawcę oraz osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi. Sąd ustala m.in. datę śmierci, ostatnie miejsce pobytu spadkodawcy, krąg spadkobierców oraz treść oświadczeń o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Postanowienie staje się prawomocne, jeżeli nie zostanie zaskarżone w terminie ustawowym, i podlega wpisowi do Rejestru Spadkowego. Opłata sądowa od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi 100 zł (plus 5 zł wpisu do Rejestru Spadkowego), a jeżeli w tym samym piśmie żądamy odebrania przez sąd oświadczeń o przyjęciu lub odrzuceniu spadku – dodatkowo 100 zł od każdego odbieranego oświadczenia (art. 49 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
Prawidłowy wniosek o stwierdzenie nabycia spadku z ustawy powinien zawierać: oznaczenie sądu spadku; imię, nazwisko, adres i PESEL wnioskodawcy; dane spadkodawcy (imię, nazwisko, data śmierci, ostatnie miejsce zwykłego pobytu); imiona, nazwiska i adresy uczestników postępowania (wszystkich osób wchodzących w rachubę jako spadkobiercy ustawowi); treść żądania wraz z uzasadnieniem; wykaz dowodów; informację o złożonych oświadczeniach o przyjęciu lub odrzuceniu spadku; podpis wnioskodawcy oraz odpisy wniosku i załączników dla uczestników. Ogólnodostępne w Internecie wzory wniosków mają charakter uniwersalny, a błąd we wskazaniu uczestników postępowania czy podstawy dziedziczenia może wydłużyć sprawę o wiele miesięcy. Radca prawny w Lublinie przygotuje wniosek dopasowany do Państwa sprawy i wskaże właściwy sąd.
Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku z testamentu budujemy na tych samych zasadach, ale z dodatkowymi elementami. Należy wskazać testament, na którym opieramy żądanie – jego rodzaj (własnoręczny, notarialny), datę sporządzenia oraz okoliczności jego przechowywania i ogłoszenia – oraz opisać treść rozporządzeń testamentowych, w tym powołanie spadkobierców, podstawienia i zapisy. Testament może być nieważny albo odwołany przez testament późniejszy – kwestie te powinien ocenić prawnik jeszcze przed złożeniem wniosku. Należy także mieć na uwadze, że w sprawach spadkowych z testamentem pojawiają się niemal zawsze spory o zachowek – i tu profesjonalna reprezentacja bywa nieoceniona.
Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku składa się w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia tak, jakby nie dożył otwarcia spadku (art. 1020 k.c.). Co należy podkreślić, przy dziedziczeniu testamentowym skutek odrzucenia spadku zależy głównie od treści testamentu, liczby osób powołanych w nim do spadku, czy zastrzeżenia podstawienia. Warto wyjaśnić pokrótce znaczenie tych instytucji:
Inaczej niż jest to przy dziedziczeniu z ustawy – samo odrzucenie spadku testamentowego przez rodzica nie powołuje automatycznie jego dzieci do dziedziczenia – ich uprawnienia mogą wynikać z testamentu albo z ustawy, jeżeli w danej sytuacji dochodzi do dziedziczenia ustawowego. Ponadto spadkobierca powołany do spadku zarówno z testamentu, jak i z ustawy może spadek odrzucić jako spadkobierca testamentowy, a przyjąć go jako spadkobierca ustawowy (art. 1022 k.c.). Decyzję o odrzuceniu spadku, zwłaszcza gdy spadkodawca miał długi, warto zawsze skonsultować z radcą prawnym, może się bowiem okazać, że dużo korzystniejsze jest nabycie spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku potwierdza status spadkobiercy, ale co do zasady nie dzieli majątku – jeżeli spadek nabyło kilku spadkobierców, pozostają oni współwłaścicielami składników spadku w częściach ułamkowych. Postanowienie stanowi podstawę do zgłoszenia nabycia spadku do urzędu skarbowego, ujawnienia prawa w księdze wieczystej i rejestrach czy dysponowania rachunkami bankowymi spadkodawcy. Następny krok to podział majątku. Dział spadku może nastąpić na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami albo na mocy orzeczenia sądu wydanego na żądanie któregokolwiek z nich (art. 1037 k.c.). Jeżeli do spadku należy nieruchomość, umowa o dział wymaga formy aktu notarialnego. W praktyce dział spadku wiąże się z wyceną majątku, spłatami i dopłatami, rozliczeniem nakładów oraz długów spadkowych, a roszczenia o zachowek wymagają odrębnego potraktowania. Kancelaria Radcy Prawnego Radosława Śliżewskiego prowadzi w Lublinie zarówno umowne działy spadku, jak i sądowe postępowania działowe.
Zestaw dokumentów zależy od podstawy dziedziczenia. Do wniosku o stwierdzenie nabycia spadku z reguły załącza się:
Sąd może wezwać do dołączenia innych aktów stanu cywilnego. Dobór dokumentów najlepiej powierzyć prawnikowi – kompletny wniosek od pierwszego wpływu zmniejsza ryzyko braków formalnych, co znacząco przyspieszy rozpoznanie sprawy.
Stwierdzenie nabycia spadku z ustawy lub z testamentu, odrzucenie spadku, zachowek, dział spadku czy spory o ważność testamentu – każda z tych spraw wymaga precyzji i znajomości procedury. Kancelaria Radcy Prawnego Radosława Śliżewskiego – RS Prawnik w Lublinie świadczy kompleksową pomoc prawną dla Klientów z Lublina i całego województwa lubelskiego i całej Polski. Opracujemy wniosek o stwierdzenie nabycia spadku, poprowadzimy postępowanie sądowe do prawomocnego postanowienia, doradzimy w kwestii odrzucenia spadku i odpowiedzialności za długi oraz przeprowadzimy dział spadku. Potrzebują Państwo radcy prawnego od spraw spadkowych w Lublinie? – zapraszamy do kontaktu.
Tak. Konieczne jest uzyskanie postanowienia Sądu o stwierdzeniu nabycia praw do spadku albo aktu poświadczenia dziedziczenia. Dokumenty te potwierdzą status spadkobiercy i wskażą w jakim udziale dziedziczymy spadek, co jest niezbędne w dalszych kontaktach z urzędami lub bankami.
Na koszty sprawy spadkowej składa się opłata sądowa i wynagrodzenie prawnika ustalane według niezbędnego nakładu pracy. Opłata sądowa w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku to 100 zł, ponadto 5 zł opłaty za wpis do Rejestru Spadkowego, a jeśli Sąd ma odebrać oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, dodatkowe 100 zł od każdej osoby, która takie oświadczenie chce złożyć.
Zwykle kilka miesięcy. Termin jest zależny od tego czy złożono kompletny wniosek, uiszczono opłatę w prawidłowej wysokości, czy znana jest tożsamość i adres wszystkich spadkobierców.
To instytucja ograniczająca odpowiedzialność spadkobierców za długi spadkowe do tzw. stanu czynnego spadku (wartości majątku wchodzącego w skład spadku). Co istotne, aby skorzystać z tego ograniczenia odpowiedzialności za długi należy sporządzić spis inwentarza szczegółowo wskazującego na majątek i znane długi spadkowe. Spis inwentarza sporządza zwykle komornik sądowy.
Niniejszy artykuł nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. Zawarte w nim informacje prawne są aktualne na dzień 22 października 2026 roku. Jeśli potrzebujecie Państwo pomocy prawnej w swojej sprawie zapraszamy do kontaktu z Kancelarią Radcy Prawnego Radosława Śliżewskiego – RS Prawnik.
'/%3E%3C/svg%3E){kind=small}
