Odszkodowanie dla osób represjonowanych (albo ich bliskich) za działalność niepodległościową w okresie PRL

rsprawnik — Mon, 07 Apr 2025 07:01:58 +0000

Powstanie Polskiej Republiki Ludowej, oprócz nowego ustroju, przyniosło naszemu narodowi ponad czterdzieści lat niemal totalitarnego reżimu. Wiele osób trafiało do więzień zupełnie niesłusznie, a szczególne represje spotkały tych, którzy prowadzili działalność na rzecz niepodległej Ojczyzny. Arbitralnymi wyrokami skazywano ich na fatalne warunki w często prowizorycznych celach, prowadzono brutalne przesłuchania, a wszystko to w imię zachowania nowego, zbrodniczego ustroju. Upadek PRL umożliwił im uzyskanie choć częściowej rekompensaty za doznane cierpienia. Te drzwi pozostają otwarte do dziś.

Z niniejszego artykułu dowiesz się:

Kto i od kogo może uzyskać odszkodowania za komunistyczne represje?
Jak otrzymać odszkodowanie?
Odszkodowanie za represje stalinowskie i inne, szczególne formy prześladowań
Pomoc fachowego pełnomocnika?

Kto i od kogo może uzyskać odszkodowania za komunistyczne represje?

Zgodnie z ustawą z dnia 23 lutego 1991 r., nazywaną powszechnie „ustawą lutową”, uprawnionymi do dochodzenia zarówno zadośćuczynienia, jak i odszkodowania są przede wszystkim represjonowani. Polityczne wyroki ludowej władzy często zapadały jednak nawet dziesiątki lat temu, wielu skazanych zdążyło więc już umrzeć – czy to z powodu brutalnych prześladowań, czy z przyczyn naturalnych. Dlatego też przepisy przewidują przejście uprawnień na bliskich represjonowanych: dzieci, rodziców, czy małżonka. Mogą oni ubiegać się rekompensaty od Skarbu Państwa na zasadach przewidzianych w ustawie lutowej w praktycznie dowolnym czasie, bowiem roszczenia o odszkodowania za represje w PRL zasadniczo nie ulegają przedawnieniu.

Jak otrzymać odszkodowanie?

Podstawą do wypłacenia zadośćuczynienia lub odszkodowania jest przede wszystkim uznanie skazującego orzeczenia władzy ludowej za nieważne. Właściwym do wydania takiej decyzji jest Sąd Okręgowy, w którego okręgu, określonym przepisami obowiązującymi w dniu wejścia w życie ustawy lutowej, wydane zostało przez organ I instancji orzeczenie będące przedmiotem postępowania o unieważnienie. Wniosek będzie rozpoznawany wedle przepisów kodeksu postępowania karnego. Dopiero po jego pozytywnym rozpatrzeniu, w odrębnym postępowaniu, można zgłosić żądanie zadośćuczynienia lub odszkodowania w terminie 10 lat od uprawomocnienia się postanowienia – do sądu okręgowego, który wydał postanowienie o unieważnieniu decyzji. Należy w tym miejscu wspomnieć, iż pod pojęciem działalności niepodległościowej, będącej niezbędnym kryterium przy dochodzeniu odszkodowania za komunistyczne represje, kryje się wiele różnorodnych form aktywności patriotycznej. Zgodnie z orzecznictwem sądów, nie musiała być to koniecznie stricte walka zbrojna, ale także pomoc partyzantom w uzyskaniu schronienia, wyrabianie im sfałszowanych dokumentów, dostarczenie żywności, czy przekazywanie meldunków.

Co jeszcze warto wiedzieć? Odszkodowanie za represje stalinowskie i inne, szczególne formy prześladowań

Uprawnieni do odszkodowania za represje PRL są również osoby (a w razie ich śmierci bliscy tych osób) represjonowane przez władze radzieckie w tzw. „okresie stalinowskim” od 1944 do 1956 roku. Ustawa lutowa przewiduje w tym miejscu pewne ułatwienie. Otóż, jak wynika m.in. z wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu (sygn. II AKa 36/24)do przyznania odszkodowania za represje organów radzieckich nie jest konieczne uzyskanie orzeczenia nieważności decyzji lub wyroku władzy ludowej, w wyniku którego miały miejsce prześladowania. W konsekwencji, otrzymanie odszkodowania sprowadza się do jednego postępowania. Warto w tym miejscu wyszczególnić, iż muszą to być represje stosowane przez organy radzieckie, a więc bezpośrednio związane ze Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich. Nie będą się tutaj kwalifikować organy Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, takie jak np. Urząd Bezpieczeństwa. Ustawa lutowa daje podstawy do uzyskania rekompensaty w jeszcze kilku innych, szczególnych przypadkach, takich jak: wydanie decyzji o internowaniu w związku z wprowadzeniem stanu wojennego, przymusowym powołaniu do służby wojskowej w okresie 1982-1983, a także przy pozbawieniu wolności matki dziecka, któremu to dziecku (a w razie jego śmierci – jego bliskim) przysługuje uprawnienie żądania rekompensaty. Przewidziano również możliwość otrzymania zwrotu zagarniętego przez władzę ludową mienia, jak i pokrycie przez Skarb Państwa kosztów upamiętnienia osoby represjonowanej. Dobrą wiadomość stanowi fakt, iż postępowania przed sądem w sprawie dochodzenia odszkodowań za represje PRL są całkowicie darmowe, a na decyzje sądu przysługują zażalenia.

Czy warto dochodzić odszkodowania za represje komunistyczne z pomocą fachowego pełnomocnika?

Niezależnie od rodzaju dochodzonych roszczeń, sprawy zawisłe przed sądami w związku z ustawą lutową nie należą do łatwych. Wymagają zebrania obszernego materiału dowodowego (co w praktyce oznacza konieczność zwrócenia się do odpowiednich instytucji, jak np. Instytut Pamięci Narodowej), a wiele z nich trafia do sądów wyższej instancji. Jednak nie oznacza to wcale, że odszkodowania za represje w PRL są niemożliwe do uzyskania. Wręcz przeciwnie. Analiza orzecznictwa wskazuje, że większość wniosków rozpatrywana jest pozytywnie, a represjonowani (albo ich bliscy) uzyskują często bardzo wysokie sumy odszkodowania: od kilkunastu do nawet kilku milionów złotych. Nasza Kancelaria oferuje pełne wsparcie w skutecznym dochodzeniu rekompensaty dla osób represjonowanych albo ich bliskich na każdym etapie postępowania. Posiadamy duże doświadczenie procesowe, szczególnie jeśli chodzi o zadośćuczynienie, odszkodowanie czy rentę. Zapraszamy do kontaktu, a z pewnością znajdziemy optymalne rozwiązanie w tych nietypowych, ale zdecydowanie wartych podjęcia się sprawach!

Jeśli potrzebujecie Państwo konsultacji lub pomocy w tym zakresie, zachęcamy do kontaktu:

☎ 502 518 300

✉ kontakt@rsprawnik.pl

lub za pośrednictwem formularza kontaktowego